Til Morgunblaðsins.

Minningagrein um Jón H. Sigurðsson frá Úthlíð í Biskupstungum.

Hann verður jarðsunginn frá Hallgrímskirkju miðvikudaginn 27 febrúar.

Með fyrirfram þökk fyrir birtinguna. Ó. S.

Lengi hafa vindar leikið á tjaldstrengi mína.

Ég hef legið við skör, og ég vakti og hlustaði lengi

á hófatök þau sem dvínuðu fjær og fjær

og fann hvernig þögnin læddist í mína strengi.

Enn fara lestir, það lætur í silum og klökkum

og leiðin til vaðsins er auðkennd með gamalli vörðu.

já, nú væri tíð að taka dót sitt í klif.

Tjaldhæla mína dreg ég bráðum úr jörðu.

(G.B.)

Úthlíðarjörðin er landmikil kostajörð. Ofan túns breiðir hraunið úr sér vestur undir Höfðann og liggur síðan norður með tignarlegri fjallaröðinni inn undir Brekknafjöllin. Framantil er landið grösugt og blómlegt og birkið vefur sig upp úr hraunbollunum. Þegar innar dregur verður grámosinn sífellt gleggri og loks tekur við tötraleg auðnin ein, en þó með stöku sauðakroppi. Landflæmið gefur kost á myndarlegu fjárbúi en það er ekki allt auðvelt yfirferðar. Í þessari náttúruparadís fæddist Jón H. Sigurðsson.

Kynslóðum saman hafði fólk lifað á þessari jörð með hjálp sauðkindarinnar og því lá beinast við að Jón í Úthlið gerði það líka. Hann hafði brennadi áhuga á sauðfjárrækt, var afburða glöggur, óvílinn og úthaldsgóður til allra verka. Auðvitað átti jafn skarpskyggn og greindur maður ýmis önnur tækifæri á sínum yngri árum. En hann var barn náttúrunnar. Kannski hefur hann staðið í Brúarárskörðunum, í fjárleit á fallegum haustdegi, með dýrðlega útsýn yfir Suðurland, og hugsað eins og skáldið forðum, í orðastað annars kappa:

“Sá ég ei fyrr svo fagran jarðargróða,

fénaður dreifir sér um græna haga,

við bleikan akur rósin blikar rjóða.

Hér vil ég una ævi minnar daga

alla sem guð mér sendi.” (J.H.)

En örlaganornirnar spinna sinn vef. Það varð hörmulegt slys. Þessi léttbyggði hlaupagikkur, sem hafði keppt í langhlaupum fyrir þjóð sína erlendis, lá hálsbrotinn undir heystabba. Allt lífið turnaðist.

Nú kom vel í ljós úr hverju maðurinn var gerður. Eftir sjúkrahúsvist barðist hann áfram í þrotlausri endurhæfingu þar til nægilegum styrk var náð svo hann mætti verða sjálfbjarga. Það var sigur viljans og þrjóska lík þeirri sem hann hafði oft kynnst hjá margri fjallafálunni. En þeirra spor rakti hann ekki framar. Hann lagði út á menntaveginn, lauk fyrst gagnfræðaprófi, þá stúdentsprófi og varð síðan líffræðingur frá H.Í. enda nærtækast náttúrubarniu og náttúruunnandanum. Við urðum samtíða í líffræðinni, og á þeim tíma var kennslan dreyfð í mörgum byggingum víða í Reykjavík. Í fæstum þeirra var nokkurt tilit tekið til aðgengis fatlaðra. Því reyndi enn á þrekið og úthaldið við að draga sig upp og niður stiga, troða sér í bílinn og komast á milli staða milli kennslustunda. En Jón kvartaði ekki, það var ekki í hans eðli. Hinsvegar var augljóst að þetta voru óviðunandi aðstæður og eru reyndar víða enn. Jón fylkti sér því í lið þeirra sem berjast fyrir bættu aðgengi fatlaðra og ég trúi því að það hafi munað um hann. Eftir að hafa sótt sér kennararéttindi kenndi Jón við nokkra skóla á Reykjavíkursvæðinu. Mig grunar að stundum hafi honum þótt sumir nemendur heldur úthaldslitlir í náminu og ekki nægilega kappsamir. Að menntun og skólaganga væru ekki sjálfgefin, en verður ekki frá þeim tekin sem náð hefur. Það þekkti hann.

Það var mikið lán að Jón skyldi hafa þann styrk að geta keyrt bíl. Hann ferðaðist víða um landið, hafði myndavélarnar jafnan í farteskinu og hafði heim með sér myndir af náttúrunni og mannlífinu. Auðvitað gerði hann kvikmynd um litadýrð og blæbrigði íslensku sauðkindarinnar og síðan aðra um liti og litaerfðir hrossa. Hann var vel að sér um íslenskar plöntur og var búinn að koma sér upp álitlegu myndasafni af þeim. Það er ekki einfalt mál fyrir fatlaðan mann að taka gróðurmyndir uppi á hálendinu. Einn inni á Kaldadal, skríða nokkra tugi metra frá bílnum til að ná mynd af plöntu sem hann sá í kíkinum. Óragur þó auðvitað gæti dekk sprungið eða bíllinn sokkið. Maðurinn sem var svo mikill hluti af náttúrunni sá enga ástæðu til að hræðast hana. Kannski hefur hann hugsað eins og Jónas:

Heiðarbúar! glöðum gesti

greiðið för um eyðifjöll.

Einn ég treð með hundi og hesti

hraun - og týnd er lestin öll.

Mjög þarf nú að mörgu hyggja,

mikið er um dýrðir hér!

Enda skal ég úti liggja,

enginn vættur grandar mér. (J.H.)

Og nú hefur hinn fjalltrausti sómamaður Jón frá Úthlíð dregið upp tjaldhælana og er farinn með einni lestinni inn í eilífðina.

Farðu vel kæri vinur.

Ólafur Sigurgeirsson